*** artikel ***

Werk stilleggen wegens wanbetaling? Let op deze valkuilen

Uw opdrachtgever betaalt niet, terwijl de kosten gewoon doorlopen. Uw mensen staan op de bouwplaats, leveranciers willen betaald worden en u schiet de uitgaven voor. Wat kunt u in zo’n situatie doen?

Eén van de krachtigste middelen waarover een aannemer beschikt, is het opschortingsrecht: het recht om de werkzaamheden tijdelijk stil te leggen totdat de opdrachtgever alsnog betaalt. Maar voorzichtigheid is geboden. Een onterecht beroep op het opschortingsrecht kan ertoe leiden dat de aannemer zelf aansprakelijk wordt voor de schade. Advocaat Maikel Exterkate staat daarom stil bij het opschortingsrecht van aannemers.

Het opschortingsrecht houdt in dat een aannemer zijn werkzaamheden tijdelijk mag staken zolang de opdrachtgever zijn verplichtingen niet nakomt, bijvoorbeeld omdat facturen onbetaald blijven. Opschorting betekent niet dat de overeenkomst eindigt. Het werk wordt slechts tijdelijk stilgelegd totdat de opdrachtgever alsnog betaalt.

De wettelijke basis hiervoor is te vinden in de artikelen 6:52 en 6:262 BW. Daarnaast bevatten de UAV 2012 een specifieke regeling voor schorsing van het werk wegens wanbetaling.

Wanneer mag een aannemer het werk opschorten?

In de praktijk zijn drie vragen van belang:

• Is sprake van een opeisbare vordering?
  U moet daadwerkelijk recht hebben op betaling. Een nog niet vervallen termijn of een factuur voor werkzaamheden die nog niet zijn uitgevoerd, vormt in beginsel geen grond voor opschorting.
• Bestaat voldoende samenhang?
  De openstaande factuur en de werkzaamheden die u wilt stilleggen moeten voldoende met elkaar samenhangen. Wanneer beide voortvloeien uit dezelfde aanneemovereenkomst, is die samenhang doorgaans aanwezig.
  Bij meerwerk kan de beoordeling genuanceerder liggen. Hoewel meerwerk vaak nauw samenhangt met het oorspronkelijke werk, kunnen de omstandigheden van het geval ertoe leiden dat een volledige stillegging niet gerechtvaardigd is.
• Is de opschorting redelijk?
  De omvang van de stillegging moet in verhouding staan tot de tekortkoming van de opdrachtgever.

Een praktijkvoorbeeld maakt dat duidelijk. Stel dat op een project van € 1,5 miljoen een termijnfactuur van € 5.000 onbetaald blijft. In zo’n situatie zal een volledige stillegging van het project niet altijd proportioneel zijn. Rechters en arbiters toetsen nadrukkelijk of de aannemer in redelijkheid tot opschorting heeft kunnen overgaan.

Een terecht beroep op opschorting geeft een sterke positie

Een aannemer die een onbetaalde termijnfactuur terecht aangrijpt om zijn werkzaamheden op te schorten, behoudt in beginsel zijn sterke rechtspositie. Dat bleek ook uit een arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 2 december 2025.

De aannemer had zijn waarschuwingsplicht geschonden door de opdrachtgever onvoldoende te wijzen op de risico’s van de gekozen uitvoering. De aannemer wilde herstelwerkzaamheden uitvoeren, maar – omdat de opdrachtgever een termijn niet betaalde – schortte de aannemer zijn werkzaamheden op. De opdrachtgever ontbond de overeenkomst. Het schenden van de waarschuwingsplicht was hier echter onvoldoende om de overeenkomst te ontbinden. De opdrachtgever had de termijn moeten betalen en de aannemer het werk moeten laten afmaken. De ontbinding werd door de rechtbank aangemerkt als een opzegging, waardoor de opdrachtgever alsnog de openstaande termijnfactuur en een groot deel van de resterende aanneemsom moest betalen. Dit is een goed voorbeeld van dat het opschortingsrecht een van de krachtigste middelen is, waarover een aannemer beschikt bij wanbetaling.

Het grootste risico: onterecht stilleggen

Juist hier gaat het in de praktijk soms mis. Wie ten onrechte een beroep doet op het opschortingsrecht, loopt het risico zelf tekort te schieten in de nakoming van de overeenkomst. Als de aannemer in de hiervoor genoemde uitspraak onterecht had opgeschort, dan hadden de financiële gevolgen aanzienlijk kunnen zijn. De opdrachtgever kan dan schadevergoeding vorderen, bijvoorbeeld voor:

• vertragingsschade;
• kosten van een vervangende aannemer;
• extra uitvoeringskosten;
• contractuele boetes;
• maar mogelijk ook de aannemingsovereenkomst ontbinden.

Een beslissing om het werk stil te leggen verdient daarom altijd een zorgvuldige afweging.

Werkt u onder de UAV 2012?

Bij veel grotere projecten en overheidsopdrachten zijn de UAV 2012 van toepassing. Paragraaf 45 lid 2 UAV 2012 bepaalt dat de aannemer het werk mag schorsen wanneer de opdrachtgever ondanks een schriftelijke aanmaning in gebreke blijft met betalen.

Die aanmaning verdient aandacht. Vermeld daarin uitdrukkelijk dat u het werk zult schorsen wanneer betaling uitblijft. Daarmee voorkomt u discussie achteraf.

Bij een langdurige schorsing kennen de UAV 2012 bovendien aanvullende rechten toe aan de aannemer. Onder omstandigheden kan uiteindelijk zelfs beëindiging van het werk in onvoltooide staat mogelijk zijn.

Vijf praktische tips

1. Waarschuw altijd vooraf
   Stuur eerst een schriftelijke betalingsherinnering en kondig een mogelijke stillegging expliciet aan.
2. Zorg voor een goed dossier
   Bewaar facturen, termijnstaten, e-mails en betalingsherinneringen zorgvuldig. In een procedure is documentatie vaak doorslaggevend.
3. Wees extra voorzichtig bij meerwerk
   Controleer of voldoende samenhang bestaat tussen de openstaande factuur en de werkzaamheden die u wilt opschorten.
4. Vraag uzelf af of de maatregel in verhouding staat
   Niet iedere betalingsachterstand rechtvaardigt een volledige bouwstop.
5. Trek tijdig aan de bel
   Bij grotere projecten zijn de financiële belangen vaak aanzienlijk. Een korte juridische toets vooraf kan veel problemen achteraf voorkomen.

Opschortingsrecht is een krachtig middel

Het opschortingsrecht is voor aannemers een effectief drukmiddel bij wanbetaling. Maar het is geen vrijbrief om zonder meer het werk neer te leggen. Wie zorgvuldig handelt, beschikt over een krachtig middel om betaling af te dwingen. Een onterechte stillegging kan daarentegen duurder uitpakken dan de oorspronkelijke betalingsachterstand. Voordat u besluit het werk stil te leggen, is het daarom verstandig eerst na te gaan of aan alle voorwaarden is voldaan.